Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ (U.S. Treasury) vừa đưa hai sàn giao dịch tiền mã hóa đăng ký tại Anh là Zedcex và Zedxion vào danh sách trừng phạt, với cáo buộc hỗ trợ Iran lách các biện pháp cấm vận quốc tế.

Đây được xem là lần đầu tiên OFAC trực tiếp trừng phạt các sàn giao dịch crypto vì vai trò trung gian tài chính cho Iran, thay vì chỉ nhắm vào ví cá nhân hoặc nhà cung cấp hạ tầng công nghệ như trước đây.

Động thái này đánh dấu một bước leo thang đáng kể trong cách Mỹ giám sát và thực thi lệnh trừng phạt đối với thị trường tài sản số, cho thấy các sàn crypto giờ đây có thể trở thành mục tiêu trực tiếp nếu bị xác định liên quan đến các mạng lưới né tránh cấm vận.

Liên đới IRGC và dòng tiền hàng trăm triệu USD

Bên cạnh hai sàn giao dịch, OFAC cũng bổ sung 7 cá nhân Iran vào danh sách trừng phạt, trong đó 6 người có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) – tổ chức đã bị Mỹ xếp vào danh sách khủng bố.

Một cái tên đáng chú ý khác là Babak Morteza Zanjani, doanh nhân tai tiếng của Iran.

Theo OFAC, các địa chỉ ví liên quan đến mạng lưới này đã xử lý hơn 389 triệu USD giao dịch crypto.

Zanjani từng bị kết án tử hình vào năm 2016 vì biển thủ hàng tỷ USD từ Công ty Dầu khí Quốc gia Iran. Tuy nhiên, bản án này đã được giảm nhẹ vào năm 2024, và đến tháng 4/2025, ông ta còn bị cho là đứng sau tài trợ một trong những dự án đường sắt lớn nhất Iran.

Zedcex, Zedxion và tiền lệ pháp lý mới cho crypto

OFAC cho biết Zedcex và Zedxion có mối liên hệ trực tiếp với Zanjani, đồng thời nhiều địa chỉ ví gắn với hai sàn này đã xử lý dòng tiền cho các tài khoản liên quan IRGC.

Một số chi tiết đáng chú ý:

  • Zedcex đã xử lý hơn 94 tỷ USD khối lượng giao dịch kể từ khi ra mắt vào tháng 8/2022
  • Zedxion từng liệt kê Babak Zanjani là quản trị viên ngay từ khi thành lập vào tháng 5/2021

Trên cơ sở đó, OFAC đã áp lệnh trừng phạt theo các sắc lệnh tổng thống liên quan đến Iran, với cáo buộc hai sàn này:

  • Hoạt động trong lĩnh vực tài chính của Iran
  • Cung cấp hỗ trợ vật chất, tài chính hoặc công nghệ cho IRGC

Tác động dài hạn: sàn crypto không còn “vùng xám”

Giới quan sát cho rằng động thái của OFAC có thể trở thành tiền lệ pháp lý quan trọng, mở đường cho việc:

  • Siết chặt giám sát các sàn crypto toàn cầu
  • Trực tiếp trừng phạt các nền tảng bị phát hiện đóng vai trò trung gian né cấm vận
  • Gia tăng yêu cầu tuân thủ KYC, AML và kiểm soát dòng tiền xuyên biên giới

Trong bối cảnh đó, crypto đang dần rời khỏi “vùng xám pháp lý”, và các sàn giao dịch sẽ ngày càng khó tránh khỏi vai trò chịu trách nhiệm như một định chế tài chính thực thụ.