Một đơn vị quân đội Iran đang bị trừng phạt đã chuyển khoảng 1 tỷ USD tiền điện tử thông qua hai sàn giao dịch đăng ký tại Vương quốc Anh, theo báo cáo mới công bố của TRM Labs – công ty chuyên phân tích và điều tra blockchain. Vụ việc làm dấy lên lo ngại về việc tài sản kỹ thuật số đang trở thành công cụ trọng yếu giúp các thực thể bị trừng phạt né tránh hệ thống tài chính quốc tế.

Hai sàn giao dịch Anh bị cáo buộc đóng vai trò bình phong

Báo cáo của TRM Labs cho biết hai sàn giao dịch có tên Zedcex và Zedxion hoạt động trên thực tế như một thực thể phối hợp duy nhất, đóng vai trò là bình phong tài chính cho một tổ chức quân sự Iran.

Trong giai đoạn từ năm 2023 đến 2025, các giao dịch liên quan đến nhóm này chiếm trung bình 56% tổng khối lượng giao dịch trên hai sàn. Đáng chú ý, tỷ lệ này tăng vọt lên 87% vào năm 2024, cho thấy mức độ phụ thuộc gần như tuyệt đối của các sàn vào dòng tiền từ các thực thể bị trừng phạt.

Tiền điện tử – con đường né tránh kiểm soát tài chính

Theo các nhà điều tra, việc sử dụng tiền điện tử cho phép đơn vị quân đội Iran chuyển tiền xuyên biên giới mà không cần thông qua hệ thống ngân hàng truyền thống, vốn chịu sự giám sát chặt chẽ của các lệnh trừng phạt quốc tế.

Báo cáo ghi nhận một giao dịch cụ thể, trong đó hơn 10 triệu USD tiền điện tử được chuyển trực tiếp cho một nhà tài chính có liên hệ với lực lượng Houthi – tổ chức đang bị Mỹ trừng phạt. Trường hợp này cho thấy rõ cách các dòng tiền được luân chuyển đến các thực thể liên kết và nằm trong danh sách cấm vận.

USDT trên TRON – công cụ chuyển tiền chủ lực

Phần lớn các giao dịch được thực hiện bằng Tether (USDT) trên blockchain TRON – một sự kết hợp phổ biến nhờ tốc độ xử lý nhanh, chi phí thấp và tính thanh khoản cao.

TRM Labs nhấn mạnh rằng stablecoin đang đóng vai trò trung tâm trong các hoạt động chuyển tiền quy mô lớn, cho phép các tổ chức bị trừng phạt không cần dựa vào các mối quan hệ ngân hàng đại lý, vốn ngày càng bị siết chặt.

Liên hệ với mạng lưới trốn tránh lệnh trừng phạt cũ

Thông qua việc phân tích các hồ sơ doanh nghiệp, TRM Labs phát hiện Zedxion có mối liên hệ với Babak Zanjani, một nhà tài chính người Iran từng bị Mỹ và Liên minh châu Âu trừng phạt vì rửa hàng tỷ USD doanh thu từ dầu mỏ.

Phát hiện này cho thấy sự tiếp nối giữa các mạng lưới né tránh trừng phạt truyền thống và hạ tầng tài chính dựa trên tiền điện tử, thay vì là các hoạt động rời rạc hay tự phát.

Vi phạm nghiêm trọng quy định tuân thủ

Mặc dù trên trang web chính thức, các sàn giao dịch này tuyên bố cấm người dùng từ các khu vực bị trừng phạt và đã triển khai các biện pháp chống rửa tiền (AML), nhưng thực tế cho thấy họ vẫn liên tục xử lý các giao dịch liên quan đến đơn vị quân đội Iran.

TRM Labs mô tả đây là một vi phạm nghiêm trọng về tuân thủ, đặc biệt khi xét đến quy mô, tần suất và tính kéo dài của các dòng tiền bất hợp pháp.

Tiền điện tử và hệ thống tài chính ngầm của Iran

Báo cáo kết luận rằng tài sản kỹ thuật số đã trở thành một thành phần cốt lõi trong hệ thống tài chính ngầm của Iran, cho phép các thực thể bị trừng phạt duy trì hoạt động ngay cả khi áp lực lên các kênh tài chính truyền thống ngày càng gia tăng.

Vụ việc cũng đặt ra câu hỏi lớn đối với các cơ quan quản lý tại châu Âu và Anh về hiệu quả giám sát các sàn giao dịch tiền điện tử, trong bối cảnh crypto ngày càng bị lợi dụng cho các mục đích địa chính trị và an ninh quốc tế.