Vitalik Buterin, đồng sáng lập Ethereum, cho rằng ngành công nghiệp tiền điện tử vẫn chưa giải quyết được những vấn đề thiết kế căn bản đằng sau các stablecoin phi tập trung thực sự. Dù đã được phát triển trong nhiều năm và đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái DeFi, các stablecoin này vẫn dựa trên những giả định mong manh, có thể sụp đổ theo thời gian.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X vào Chủ nhật, Buterin không quảng bá bất kỳ dự án nào cũng không đưa ra giải pháp cụ thể. Thay vào đó, ông đưa ra một lời phê bình thẳng thắn về cách stablecoin phi tập trung hiện nay được thiết kế và lý do vì sao những thiết kế đó có thể không bền vững trong dài hạn.

Stablecoin phi tập trung là gì và vì sao chúng quan trọng?

Ở cấp độ cơ bản nhất, stablecoin là các loại tiền điện tử được thiết kế để duy trì giá trị ổn định, thường là neo theo đồng đô la Mỹ. Không giống stablecoin tập trung – vốn được phát hành bởi các công ty nắm giữ tiền mặt hoặc trái phiếu kho bạc – stablecoin phi tập trung hướng tới việc duy trì sự ổn định thông qua mã nguồn, tài sản thế chấp và các động lực thị trường, thay vì phụ thuộc vào một tổ chức duy nhất.

Chính đặc điểm “không cần niềm tin” này khiến stablecoin phi tập trung được xem là trụ cột của DeFi. Tuy nhiên, theo Vitalik Buterin, thực tế triển khai lại cho thấy nhiều vấn đề chưa được giải quyết triệt để.

Thách thức thứ nhất: Sự phụ thuộc dai dẳng vào đồng USD

Mối quan ngại đầu tiên mà Buterin nêu ra là việc phần lớn stablecoin phi tập trung vẫn neo giá theo USD. Ông thừa nhận rằng việc theo dõi USD là hợp lý trong ngắn hạn, vì đây là đơn vị kế toán quen thuộc và có tính thanh khoản cao.

Tuy nhiên, về lâu dài, việc gắn chặt với một loại tiền tệ quốc gia lại đi ngược mục tiêu xây dựng các hệ thống có khả năng chống chịu trước những cú sốc chính trị và kinh tế toàn cầu. Ngay cả lạm phát “vừa phải” của USD cũng có thể làm suy giảm giá trị thực và tính hữu ích của stablecoin theo thời gian.

Theo Buterin, trong tương lai, stablecoin có thể cần được thiết kế để theo dõi các chỉ số giá rộng hơn, hoặc các thước đo sức mua, thay vì chỉ đơn thuần neo vào đồng đô la Mỹ.

Thách thức thứ hai: Oracle giá – điểm yếu mang tính sống còn

Vấn đề tiếp theo liên quan đến oracle, tức các cơ chế cung cấp dữ liệu ngoài đời thực (như giá tài sản) cho blockchain. Vì blockchain không thể tự truy cập thông tin bên ngoài, mọi stablecoin đều phải dựa vào oracle để xác định giá trị tài sản thế chấp.

Buterin cảnh báo rằng nếu một oracle có thể bị thao túng bởi người có đủ vốn, thì toàn bộ hệ thống stablecoin sẽ trở nên mong manh. Khi oracle không đủ mạnh về mặt kỹ thuật, các giao thức buộc phải “tự vệ bằng kinh tế”.

Điều đó có nghĩa là hệ thống phải được thiết kế sao cho chi phí tấn công cao hơn tổng giá trị có thể chiếm đoạt. Nhưng để làm được vậy, giao thức thường phải thu giá trị từ người dùng thông qua phí cao, lạm phát token hoặc cơ chế quản trị tập trung hơn.

Buterin liên hệ vấn đề này với sự chỉ trích lâu nay của ông đối với cái gọi là “quản trị tài chính hóa” – nơi quyền kiểm soát hệ thống phụ thuộc chủ yếu vào việc sở hữu token, thay vì các cơ chế phòng thủ kỹ thuật bền vững.

Thách thức thứ ba: Lợi suất staking và mâu thuẫn lợi ích

Thách thức thứ ba mà Vitalik Buterin nhấn mạnh là lợi suất staking, đặc biệt trong bối cảnh Ethereum chuyển sang cơ chế Proof of Stake. Staking ETH mang lại lợi nhuận cho người tham gia bảo mật mạng lưới, nhưng khi ETH đã stake được dùng làm tài sản thế chấp cho stablecoin, một mâu thuẫn ngầm sẽ xuất hiện.

Theo Buterin, người nắm giữ stablecoin trong trường hợp này đang chấp nhận mức lợi nhuận thấp hơn, bởi lợi suất staking từ tài sản thế chấp không trực tiếp chảy về phía họ. Đây là một kết quả không tối ưu và tạo ra áp lực thiết kế đối với các stablecoin phi tập trung.

Để minh họa mức độ phức tạp của vấn đề, ông nêu ra ba hướng tiếp cận mang tính lý thuyết:

  1. Giảm lợi suất staking xuống mức rất thấp
  2. Tạo ra một hình thức staking mới với rủi ro thấp hơn
  3. Chuyển một phần rủi ro staking sang chính người dùng stablecoin

Buterin nhấn mạnh rằng đây không phải là các đề xuất, mà chỉ cho thấy không gian giải pháp hiện tại là rất hạn chế.

Rủi ro slashing: Mối nguy thường bị đánh giá thấp

Một điểm quan trọng khác được Buterin nhiều lần nhắc đến là rủi ro slashing. Slashing là hình phạt áp dụng cho các validator Ethereum nếu họ có hành vi sai trái hoặc không duy trì trạng thái trực tuyến.

Theo ông, nhiều người hiểu sai rằng slashing chỉ xảy ra khi validator gian lận. Trên thực tế, nó còn có thể xảy ra nếu validator:

  • Offline trong thời gian dài
  • Bị rơi vào thế bất lợi trong một cuộc xung đột kiểm duyệt trên toàn mạng

Những hình phạt này có thể làm giảm đáng kể giá trị của ETH đã stake, khiến loại tài sản này không còn là nền tảng an toàn tuyệt đối để bảo chứng cho stablecoin.

Kết luận: Stablecoin phi tập trung chưa thực sự “ổn định”

Tổng kết lại, Vitalik Buterin cho rằng stablecoin phi tập trung không thể dựa vào tỷ lệ tài sản thế chấp cố định. Trong những giai đoạn thị trường suy giảm mạnh, các hệ thống này cần có khả năng tái cân bằng tự động theo thời gian thực để duy trì khả năng thanh toán.

Nếu thiếu các cơ chế điều chỉnh linh hoạt, stablecoin phi tập trung sẽ luôn đối mặt với nguy cơ mất neo (depeg) trong những thời điểm biến động cực đoan – đúng vào lúc chúng được kỳ vọng sẽ hoạt động tốt nhất.

Quan điểm của Buterin không phải là lời phủ nhận hoàn toàn stablecoin phi tập trung, mà là một lời nhắc nhở rằng: bài toán ổn định thực sự vẫn chưa có lời giải hoàn chỉnh trong thế giới crypto.